Odpowiedzialność lekarza
Rozpoczynając pracę w zawodzie medycznym, warto zwrócić uwagę na kwestie związane z odpowiedzialnością lekarza. Każdy lekarz udzielający świadczeń zdrowotnych ponosi odpowiedzialność za swoje działania wobec pacjenta. Wyróżnia się cztery podstawowe rodzaje odpowiedzialności prawnej lekarza:
- cywilną,
- karną,
- pracowniczą,
- zawodową.
W tym artykule skupimy się na odpowiedzialności cywilnej lekarza i różnicach, jakie występują w zależności od formy zatrudnienia.
Kiedy lekarz ponosi odpowiedzialność cywilną?
Lekarz ponosi odpowiedzialność, jeśli:
- Zdarzenie jest wynikiem działań lub zaniechania lekarza,
- Stwierdzono winę lekarza,
- Pacjent doznał szkody majątkowej lub niemajątkowej (krzywdy),
- Istnieje związek przyczynowy między działaniem lub zaniechaniem lekarza a szkodą doznaną przez pacjenta lub jego bliskich.
Spełnienie wszystkich powyższych przesłanek skutkuje odpowiedzialnością lekarza za tzw. błąd medyczny. By jeszcze bardziej doprecyzować zakres odpowiedzialności lekarza za błędy medyczne, należy zaznaczyć, że pod tym pojęciem kryją się szkody i krzywdy wyrządzone nieumyślnie.
By rozpatrywać winę jako nieumyślną należy zastanowić się, czy oceniane postępowanie lekarza cechowało się dołożeniem należytej staranności, która, zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, oznacza staranność ogólnie wymaganą w stosunkach danego rodzaju.
Jakie roszczenia może wnieść pacjent?
Pacjent może wnieść roszczenie finansowe za błąd medyczny w formie:
- odszkodowania,
- zadośćuczynienia,
- renty.
Odszkodowanie odnosi się do szkody majątkowej odniesionej przez pacjenta. Może stanowić zwrot poniesionych kosztów leczenia lub wyrównanie za utracone korzyści (na przykład utracone dochody). Powinno rekompensować pacjentowi wszelkie poniesione koszty związane z naprawieniem szkody (koszty zabiegów, leków czy rehabilitacji).
Zadośćuczynienie dotyczy szkody niemajątkowej (krzywdy) odniesionej przez pacjenta. Jego wysokość jest każdorazowo określana indywidualnie. Nie ma jasnych przepisów stanowiących jego wielkość, powinno być natomiast adekwatne do wyrządzonej krzywdy.
Renta zasądzana jest w przypadku całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy przez poszkodowanego pacjenta. Lekarz może być również zobligowany do jej wypłacania, jeśli w związku z odniesioną przez pacjenta szkodą zwiększą się jego potrzeby finansowe.
Inne sytuacje, w których pacjent może wnieść roszczenie
Należy także pamiętać, że tzw. błędy medyczne nie są jedynymi zdarzeniami, za które pacjent ma prawo domagać się zadośćuczynienia. Poza nimi będą to także:
- szkody niewynikające bezpośrednio z udzielenia lub zaniechania świadczenia zdrowotnego,
- szkody powstałe na skutek zniszczenia mienia pacjenta,
- szkody wynikające z tytułu naruszenia praw pacjenta.
Lekarz może zabezpieczyć się przed tymi ryzykami, wykupując odpowiednie ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC).
Terminy przedawnienia roszczeń pacjenta
Możliwość przedłożenia roszczeń ze strony poszkodowanego pacjenta nie jest jednak bezterminowa. Zgodnie z art. 442 § 3 kodeksu cywilnego:
„W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.”
W przypadku osób małoletnich (§4 KC):
„Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.”
W praktyce, zazwyczaj mija kilka lat od powstania szkody, zanim poszkodowany pacjent spostrzeże jej skutki i powiąże je ze zdarzeniem. Jeśli dojdzie do procesu, może on potrwać kolejnych kilka lat. Często więc spotkamy się z sytuacją, w której po kilku/kilkunastu latach od powstania zdarzenia poszkodowany otrzyma prawomocny wyrok sądu i zasądzone odszkodowanie. Dla strony przegranej, jeśli będzie nią lekarz, taki obrót spraw będzie się wiązał z wypłatą odszkodowania o wysokości zwaloryzowanej o realną wartość pieniądza w stosunku do tej, która obowiązywała w dniu zdarzenia (inflacja), odsetek za wszystkie lata od momentu przedłożenia roszczenia przez pacjenta oraz pokrycie kosztów sądowych, opłacenie kancelarii prawnej.
Odpowiedzialność lekarza a ubezpieczenie OC
Rozpoczynając udzielanie świadczeń zdrowotnych, należy dobierać rodzaj i wysokość zabezpieczenia finansowego odpowiednio do ryzyka zawodowego. Właściwe ubezpieczenie OC zapewnia ochronę przed skutkami błędów medycznych oraz roszczeniami pacjentów, a także chroni przed roszczeniami wynikającymi z innych sytuacji opisanych powyżej. Więcej informacji o dobrowolnym ubezpieczeniu OC lub obowiązkowym ubezpieczeniu OC lekarza znajdziesz na naszej stronie.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Lekarz ponosi odpowiedzialność cywilną, gdy jego działanie lub zaniechanie spowoduje szkodę majątkową lub niemajątkową pacjenta, stwierdzona zostanie wina i istnieje związek przyczynowy między postępowaniem lekarza a szkodą. Spełnienie wszystkich tych przesłanek oznacza błąd medyczny.
Pacjent może domagać się odszkodowania (za szkodę majątkową), zadośćuczynienia (za krzywdę niemajątkową) lub renty (w przypadku utraty zdolności do pracy lub zwiększonych potrzeb finansowych). Roszczenia obejmują też sytuacje niezwiązane bezpośrednio z błędem medycznym, np. szkody majątkowe lub naruszenie praw pacjenta.
Zgodnie z art. 442 § 3 KC przedawnienie roszczeń odszkodowawczych dla osób dorosłych wynosi minimum 3 lata od momentu, gdy pacjent dowiedział się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej. W przypadku osób małoletnich (§4 KC) przedawnienie wynosi minimum 2 lata od uzyskania pełnoletności.
